Prijs- en volumeontwikkeling (accres)
Het gemeentefonds is op twee manieren gekoppeld wordt aan het Bruto Binnenlands Product (BBP):
- Prijsontwikkeling: op basis prijs BBP van het jaar
- Volumeontwikkeling: op basis van gemiddelde van volume groei BBP van afgelopen 8 jaar(volume is alles wat niet prijs is)
Nu is de prijsontwikkeling van het BBP niet gelijk aan de loonontwikkeling. Het prijs bbp geeft namelijk de verandering (meestal stijging) van de prijzen aan. Als het gaat om de loonaanpassing dan is dit het deel dat nodig is om hetzelfde te kunnen kopen als het voorgaand jaar. Naast deze aanpassing wordt vaak een loonverbetering afgesproken, dit wordt ook wel de reële loonstijging of koopkrachtstijging genoemd. Met dit deel kan ‘meer’ gekocht worden dan daarvoor. Dit deel, de koopkrachtstijging, is niet verdisconteerd in de prijs BBP en is daarmee verdisconteerd in de volumeontwikkeling van het BBP.
Bevriezing ingroei verdeelmodel
Sinds 2023 werkt het rijk met een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds. Volgens dit nieuwe model krijgt Nijmegen bij volledige invoering €22 miljoen per jaar meer ten opzichte van 2026. De invoering verloopt stapsgewijs via een zogenoemd ingroeipad. In 2027 zou een volgende stap in het ingroeipad worden gezet. De minister heeft in de meicirculaire 2026 echter besloten verdere ingroei te bevriezen tot in ieder geval 2029. De reden die de minister hiervoor aangeeft, is dat de uitkomsten uit eerder afgesproken aanvullende onderzoeken de richting van de totale herverdeling ongewis maakt.
Begrippen
Gemeentefonds
Het rijk stelt via het Gemeentefonds middelen beschikbaar om de gemeentelijke taken uit te voeren. Via circulaires verschaft het rijk ons informatie over de actualiteiten binnen het fonds. In deze begroting is het gemeentefonds bijgewerkt tot en met de meicirculaire 2026. Gebruikelijk is dat wij het meerjarige effect van de septembercirculaire bij de 1ste voortgangsmonitor verwerken. Het gemeentefonds bestaat uit drie soorten uitkeringen: de Algemene uitkering, de Decentralisatie‐uitkeringen en de Integratie-uitkeringen. De uitkeringen hebben met elkaar gemeen dat gemeenten zich voor de besteding van de middelen niet hoeven te verantwoorden bij het Rijk. Hoewel het rijk bestedingssuggesties mee geeft, zijn de middelen vrij besteedbaar.
Algemene uitkering
Het Rijk verdeelt de uitkering over alle Nederlandse gemeenten via een aantal maatstaven. Dit zijn statistische gegevens zoals aantal inwoners en bijstandsontvangers. Door vermenigvuldiging van de aantallen(q) met een bedrag per eenheid (p) wordt voor iedere gemeente de bijdrage berekend. Het surplus of het tekort aan middelen wordt via de uitkeringsfactor over alle gemeenten verdeeld. Onze uitkering wordt dus niet alleen beïnvloed door lokale veranderingen maar ook door ontwikkelingen in andere gemeenten. In onze meerjarenbegroting volgen wij de belangrijkste landelijke volumeontwikkelingen zoals die jaarlijks in de meicirculaire zijn opgenomen. Wijzigingen in bijvoorbeeld wettelijke taken of regeringsbeleid kunnen tot verhoging of verlaging van de uitkering leiden. Deze wijzigingen worden taakmutaties genoemd. Deze taakmutaties worden door het Rijk gekoppeld aan specifieke taken.
Decentralisatie-uitkeringen (DU’s)
Dit zijn uitkeringen voor specifieke onderwerpen zoals maatschappelijke opvang en vrouwenopvang. Soms zijn de uitkeringen eenmalig of beperkt in duur. Ook kan het zijn dat niet elke gemeente ervoor in aanmerking komt, denk hierbij bijvoorbeeld aan LHBT-emancipatiebeleid. Elke DU heeft zijn eigen verdeelsystematiek. Hierboven hebben wij al gemeld dat wij voor de besteding van deze uitkeringen geen verantwoording aan het Rijk hoeven af te leggen.
Integratie-uitkeringen (IU’s)
Een integratie-uitkering is vergelijkbaar met een decentralisatie-uitkering. Wel zijn er verschillen. Een integratie-uitkering wordt uitgekeerd aan alle gemeenten. Daarnaast staat het vast dat de integratie-uitkering op termijn wordt overgeheveld naar de algemene uitkering. Een integratie-uitkering wordt vooral gebruikt om grote herverdeeleffecten op te vangen.